Stroomprijzen in Bulgarije

Een gereguleerde prijs thuis, een marktprijs voor bedrijven

Er draaien twee systemen naast elkaar. Huishoudens op het laagspanningsnet worden meestal beleverd door een regionale eindleverancier tegen een prijs die is goedgekeurd door de Energy and Water Regulatory Commission (EWRC), die normaal eens per jaar wordt herzien met nieuwe prijzen vanaf 1 juli. Bedrijven kopen al jaren op de vrije markt en betalen wat de beurs en hun contracten voorschrijven. Of huishoudens hen moeten volgen naar marktprijzen, is een terugkerende politieke discussie, want de rekeningen van gezinnen zouden dan veel sterker schommelen.

Het transmissienet wordt beheerd door de Electricity System Operator (ESO), terwijl regionale netbedrijven de distributie verzorgen. Omdat IBEX gekoppeld is aan de rest van de EU, stroomt de goedkoopste beschikbare stroom over de grenzen tot de interconnectoren vol zitten; pas dan wijkt de Bulgaarse prijs af van die van de buren.

Wat er op een Bulgaarse stroomrekening staat

Voor een huishouden met het gereguleerde tarief bundelt de rekening meerdere posten: de energie zelf, een vergoeding voor het transmissienet, een vergoeding voor het lokale distributienet en een bijdrage aan de zogeheten verplichtingen jegens de samenleving, die helpen de steun voor hernieuwbare energie en vergelijkbare verplichtingen te betalen. De toezichthouder keurt elk onderdeel goed, en daarom verandert het eindbedrag in stappen en niet uur voor uur. Daarbovenop komt btw. Sinds de overgang zijn alle tarieven tegen de vaste koers van leva naar euro omgerekend.

Stilstand in Kozloduy, CO2-kosten en goedkope middagen

Een groot deel van de Bulgaarse groothandelsprijs is geïmporteerd: een hittegolf in Griekenland, laag water in de Donau in Roemenië of duur gas in de regio werken door via de marktkoppeling. In eigen land tellen drie factoren het zwaarst. Splijtstofwissels in Kozloduy halen weken achtereen een groot blok stabiel aanbod weg. De bruinkoolcentrales moeten EU-emissierechten kopen, dus hun kosten stijgen mee met de CO2-prijs. En de snelle groei van zonne-energie heeft zonnige middagen goedkoop gemaakt, terwijl de avonden, wanneer de zon ondergaat en de airco nog draait, vaak de duurste uren van de dag zijn.

Kernenergie, bruinkool en een zonne-energieboom

Kernenergie is de ruggengraat. De twee draaiende reactoren van Kozloduy, eenheden 5 en 6 van elk 1.000 megawatt, leveren het grootste deel van de Bulgaarse stroom; vier oudere eenheden werden gesloten in de jaren vóór de toetreding tot de EU in 2007, en op dezelfde locatie zijn nieuwe eenheden gepland. Bruinkool uit de mijnen van Maritsa-Oost bij Stara Zagora is de tweede pijler en telt het zwaarst in de winter, al is de toekomst ervan onderwerp van een lang debat over het uitfaseren van kolen.

Zonne-energie is sinds het begin van de jaren 2020 sneller gegroeid dan elke andere bron, zowel in grote parken als op daken. Waterkracht uit stuwdammen in het Rila- en Rodopegebergte, gas en een bescheiden hoeveelheid wind maken het beeld compleet.

Bulgarije vergeleken met Roemenië en Griekenland

Ten noorden van de Donau heeft Roemenië een gevarieerdere mix met een groot aandeel waterkracht, en het beëindigde in 2025 zijn prijsplafond voor huishoudens, zodat Roemeense gezinnen nu marktprijzen betalen, het tegenovergestelde van het Bulgaarse model. In het zuiden leunt Griekenland op gas, wind en zon en heeft het vaak hogere groothandelsprijzen, dus een groot deel van het Bulgaarse overschot stroomt naar het zuiden. Hongarije, ook een land met een grote kerncentrale en gereguleerde tarieven voor huishoudens, komt qua beleid het dichtst in de buurt, ook al delen de twee geen grens.